دوشنبه, 21 بهمن 1392 13:11

باء ـ متن یا نمای محوری

نوشته شده توسط 
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

     متن را از دیدگاهی می توان آن بخش از نوشته بشمار آورد که در سراسر آن: موضوعی یگانه و مشخص؛ طرز نگرش ویژه نسبت به آن موضوع؛ منطق و تفکر یگانه در رابطۀ با تحلیل آن موضوع؛ پیوند و رابطه ای مشخص میان اجزاء آن موضوع و هدفی ویژه از نگرش و تحلیل آن، حضور و بروز دارد.
     اگر بپذیریم که متنِ تحلیل همچون ساختمانی ست کامل با اجزاء و ارکانی ویژه و ضروری، می توانیم بپذیریم که باید هر قسمتِ از اجزاء سازندۀ این بنا، روی و یا در کنار قسمت دیگر قرار گیرند؛ آنهم بگونه ئی که نه تنها هیچ کدام مزاحم دیگری نباشند که اولاً، هر کدام مکمل و متمم دیگری بوده و ثانیاً، در جای لازم خود ـ از هر نظر ممکن ـ قرار گرفته باشند. این حکم در هر دو موردِ شکل و محتوای نوشته صادق بوده و ضرورت توجه به آن در هر دو مورد احساس می شود. از اینرو لازم می نماید تأکید شود تا در کنار توجه به مصالح ویژه یی که هر بخش از نوشته ـ اعم از برهان و مثال و شاهد و نقد و تحلیل و تعلیل و... ـ طلب می کند، در متن لازم و ضروری ست تا محل افکار اصلی ـ که حامل پیام و یا پیام های اصلی و محوری اند ـ مشخص شده و افکار فرعی، جایگاه شایستۀ خود را پیدا نمایند؛
     باید یادآوری نمود که در موضوع مورد تحلیل، پیام که حامل و عامل هدفِ نهائی و غایی تحلیل گر تواند بود، نقش محوری داشته و سایر زمینه ها، اعم از مسایل فرعی، شواهد، دلایل، تمثیلات و غیره در خدمت اویند. لذا تحلیل گر باید مسایل، شواهد، دلایل و غیره را طوری انتخاب و ارائه دهد که:
    1 ـ همجهت با پیام و هدف پیام باشند؛
    2 ـ گیرایی و روشنایی پیام را ممتاز سازند؛
    3 ـ ذوق و شوق دگرگونی و تغییر در جهت پیام را ـ بطور مستقیم و غیر مستقیم ـ در مخاطب برانگیزند؛
    4 ـ نسبتِ هر یک از اجزاء، هم نسبت به اصل موضوع و هم نسبت به یکدیگر به شکلی کاملاً دقیق، زیبا و رسا حفظ گردد؛
    5 ـ توالی زمانی و مکانی موضوع ـ در صورتی که موجود باشد ـ حفظ شوند؛
    6 ـ تمام گفته ها و مطالب ارائه شده در محور موضوع اصلی قرار داشته و دقت شود تا فکر و قلم از محدودۀ موضوع خارج نشوند؛
    7 ـ رابطه های هر بخشی و بند با دقت حفظ شده و با جمله هائی بلیغ و رسا خالیگاه های میان بندها و بخشها پر شوند؛

     مقدمتاً بید به عرض برسانم که برخورد با متن در دو مرحله صورت می گیرد:

     یکم ـ برخورد برای تدوین طرح؛ که در این مرحله، موضوع را از جوانب مختلف و از زوایای متعدد مورد بررسی، تدقیق، ارزیابی و کاوش قرار می دهیم؛ در این مرحله در برابر هر بعدی از ابعاد وجودی مطلب، به دقت ایستاده، برای هر کدام از آنها پرسشی ویژه را طرح نموده، این پرسشها و یا خودِ همان ابعاد را به گونه یی منظم و مرتب در پی و یا کنار یکدیگر قرار می دهیم. نتیجۀ این کار، تدوین فهرست و یا ایجاد طرح اولیۀ نوشتۀ مورد نظر خواهد شد، که ما در بخش گذشته تلاش کردیم تا طرح فشرده و فراگیر یک نوشته را که تقریباً در انواع مختلف نوشته های تحلیلی و علوم انسانی کاربرد داشته و می تواند متناسب با نوع و حجم نوشته ـ با تعدیلهای مناسب ـ مورد استفاده قرار گیرد، ارائه داده، رسیدن به کیفیت عملی مسئله را به تلاشها و کارهای عملی و تجربی خوانندۀ محترم واگذار نمودیم.

     دوم ـ برخورد برای شرح متن؛ در این مرحلۀ از تلاش، نویسنده، مسایل و ابعادی را که در طرح و یا فهرست کار خود گنجانیده است، مورد شرح و تحلیل و تعلیل و تجزیه و... قرار می دهد. از آنجا که این کار، کار اصلی و ویژۀ خود نویسنده می باشد، ما جز توصیه به دقت، شکیبایی در مطالعه و تحقیق، صبوری در پرورش مفاهیم و مسایل مورد نظر ـ چه در زمینۀ محتوا و چه در رابطۀ با شکل ـ پیروی دقیق ـ ولی قابل تعدیل و انعطاف ـ از نمودار پیشنهادی و نیز در نظر گرفتن آنچه را که قبلاً یادآوری کرده ایم، نداریم.

     به هر حال، اگر چه دائره و دامنۀ علوم انسانی و نیز تنوع موضوع ها و روشهای ممکن جرأت و امکان ارائه ی «شکل و ساختار» ویژه ئی برای تحلیل را کم می سازد، ولی از آنجا که تحلیل، از یک طرف، دارای اصولی کلی می باشد که همین اصول در رابطۀ با موضوعات متنوع و مسایل گوناگون مطرح می باشند، آنهم تا بدانجا که نمی شود موضوعی را به تحلیل نشست و از این اصول بی نیاز بود، از دیگر طرف، ارائه ی این نمودار، خواهد توانست در رابطۀ با موضوعهایی ویژه روشی کار آمد باشد، می کوشیم تا ضمن طرح نموداری کلی به ترسیم ابعاد و مؤلفه های عمدۀ آن پرداخته و در صورت لازم، به شرح و تفصیل پاره یی از ضروریات و ارکان هر یک و نیز تذکرات ضروری تشبث جوئیم! و اما آن اصول:

خواندن 1563 دفعه آخرین ویرایش در شنبه, 09 فروردين 1393 09:15

بحر ادب

  • گلچین کتاب

  • عکس جمله

  • منتخب اشعار