چهارشنبه, 31 شهریور 1395 12:55

ابداع و آفرینش زیبائی

نوشته شده توسط 
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

     روش تبیین زیبائی و نحوۀ طرح زیبائی شناسی در قرآن مبتنی بر حقایقی است که آن، قاطعیت و جوهرۀ ناب اندیشه را به خود گرفته است.
    نخستین حقیقت ملموس آن را، فهمِ حقیقت زیبائی و نیز ارائه ی واقعی آن تشکیل می دهد؛ معنای این سخن را به طور غیر مستقیم و اجمالی از مطالعۀ صفحات گذشته دریافته ایم. انسان ها با همۀ نزدیکی به واقعیت های زیبا و با داشتن حس زیباپسندی و فهم زیبائی شناسی، نظر به اینکه به درک جوهره و حقیقت زیبائی نرسیده اند، هر یکی آنرا به راهی کشیده و در بعدی از وجود مورد اذعان قرار می دهند. یکی آن را جلوۀ بودِ حقیقی در نمودهای طبیعی می داند و دیگری فقط آنرا زادۀ ذهنیت خویش می شمارد؛ یکی آنرا با خیر گره می زند و آن دیگری با حق. چه انسان با پدیده ئی مقابل است که به طور مستقل وجود داشته ولی نظر به عظمت وجودی خود در حیطۀ شناخت کامل وی قرار نمی گیرد.

    درین رابطه (رابطۀ زیبائی شناسی) انسان با زیبائی های تکوینی و یا هنری مواجه است و با آنکه توانسته است از طریق هنر به ارائه و خلق نوعی زیبائی نایل آید لیکن از آنجا که این موجود به زمینۀ مورد علاقه، مورد ارائه و ایجاد خویش از نظر حقیقی شناختی در خور ندارد و با آنکه، تجارب زیبائی پسندی و زمینه های مورد علاقه اش، آنرا مجهز ساخته است که گاهی به ارائه ی زیبائی هائی برتر و کامل تر از طبیعت هم قادر باشد، باز هم کارش در حد بازنمائی گوشه هایی از طبیعت ـ که زمانی با آرایش و زمانی هم با پیرایش همراه است ـ محدود مانده است.
    او (انسان) خالق طرح ذهنیِ خویش است که بازتابی است از زیبائی های طبیعی! و نه اینکه او واقعاً به جوهرۀ زمینۀ مورد خلقتش از نظر شناخت دسترسی داشته باشد. اما خدا اینگونه نیست؛ او آفریدگار زیبائی است، همانسان که آفریدگار مجالی و مظاهر متنوع هستی ست.
    الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ وَبَدَأَ خَلْقَ الْإِنسَانِ مِن طِينٍ * سجده ـ 7
    «آن خدائی که هر چیز را به نیکوترین وجه خلقت کرد و آدمیان را نخست از خاک (پست بدین حسن و کمال) بیافرید» و یا:

    خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ بِالْحَقِّ وَ صَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ وَ إِلَيْهِ الْمَصِيرُ* التغابن ـ 3
    «خدا زمین و آسمان را به حق آفرید و شما آدمیان را به زیباترین صورت برنگاشت و بازگشت همه بسوی اوست»

    او آفریدگار خلقتی زیباست و از انسانی، زیباتر؛ لذا او نه تنها از جوهرۀ زیبائی با خبر است که آفریدگار اوست. او رازِ قانونمندی های پدیدۀ زیبا را نه تنها می داند که خود با قدرت بالغه اش این قوانین را در او بودیعت نهاده است.
    یکجا سخن از زیبائی های طبیعی می راند و جای دیگر سخن از زیبائی انسان، لذا شک، تردید، دودلی و... را از همۀ باوردارندگان به واقعیت هستی در مورد وجود زیبائی به عنوان یک واقعیت مستقل و به عنوان یک پدیده ئی که از طریق آفریننده به آفریده بخشیده شده است، باز می گیرد. از اینرو، دیگر آنکه به این آیۀ روشن خدائی (جهان) و به آن موجود زیبای خدا جوی (انسان) بدیدۀ عقلائی می نگرد، ناشیانه اعلام نمی کند که: این پدیده ها نمی توانند از خود زیبائی داشته باشند! چه خدا خود می گوید:

    إِنَّا زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِزِينَةٍ الْكَوَاكِبِ*.
   «ما آسمان دنیا را و یا ما نزدیکترین آسمان را بزینت ستارگان بیاراستیم.*» صافات ـ6

    و نگفته است، ما ذهنیت مردم را در مقابل این پدیده ها زیبا نمایانه آفریدیم!

    فَقَضَاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ فِي يَوْمَيْنِ وَ أَوْحَىٰ فِي كُلِّ سَمَاءٍ أَمْرَهَا وَ زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَ حِفْظًا... * فصلت ـ 12
    «آنگاه نظام هفت آسمان را در دو روز استوار فرمود و در هر آسمان بنظم امر وحی فرمود و آسمان (محسوس) دنیا را به چراغهای رخشنده (مهر و ماه و انجم) زیب و زیور دادیم.»

    لذا آنکه برای «طبیعت» و «انسان» هستی بخشیده است فیض وجودش تقاضا دارد که آن مخلوق را از برکت زیبائی محروم نسازد و خلقتش را وجهه یی علوی بخشد.

    او که «ابداع» کنندۀ آفرینش است، می داند که با چه نظم و تعادل و تناسقی در نمودها و جواهر و اعراض می توان زیبائی را جلوه گر ساخت، لذا با ایجاد آن زمینه ها ـ که بر خلاف انسان، نزد وی ایجاد آنها مشکلی نمی تواند پدید آورد ـ خلقت را زیبا می آفریند. چه:
     بَدِيعُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَ إِذَا قَضَىٰ أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُن فَيَكُونُ * بقره ـ117
    «او آفرینندۀ آسمان ها و زمین است و چون ارادۀ آفریدن چیزی کند به محض آنکه گوید موجود باش بفور موجود خواهد شد.» و چون قادر مطلق و عالم مطلق و معلم مطلق است فقط به بیان حقایق مطلق می پردازد و چنان محکم و استوار از واقعیت ها خبر می دهد که عناصر زمان و مکان نتواند در آنها خللی ایجاد نماید.

خواندن 259 دفعه

بحر ادب

  • گلچین کتاب

  • عکس جمله

  • منتخب اشعار