یکشنبه, 06 فروردين 1396 13:46

چهاردهم ـ منطقِ تراکم مطلب ویژه

نوشته شده توسط 
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

     در بیشترِ تابلوهائی که این بینوا آنها را آئینه های عروج عنوان نموده است، تراکمِ زیبائی شناختی ـ بینشی چنان بالا گرفته است که هر بیننده ای را گمان بر این میرود که شاید مرحوم آخوند نسبتِ به این امر حساسیتی وافر داشته و بر آن بوده است تا نزدیکی و پیوندِ گیج کننده و شگفتی انگیز اشیاء و امور هستی را در جلوهای حسین و پرجذبه و لباسی زیبا و فاخر، جلوه ای دیداری بخشد!      

     به عقیدۀ منِ بنده، یکی از روشنترین ویژگی های سبک شناختی مرحوم آخوند را، همین گرایش غالب، هیبتار، باشکوه، تحسین انگیز و مبتکرانه تشکیل میدهد که در بیش از صد تابلوی پرکارِ حوصله شکنِ زیبا تجلی و تبلور یافته است!
     هر کدام از این تابلوها، از آن نظر که به شکلی ویژه طراحی شده است، فضایی یگانه را تشکیل میدهد؛ ولی از آن نظر که هر قسمتِ از این فضا را تابلوئی ویژه با خطی ویژه پرساخته و به نمایش جلوه گاه هایی از زیبائی و مجلائی از باورها، پیامها و بینشها کمر بسته است، فضای واحدِ تابلو به منظومه ای هندسی با مدارهائی معمولاً مربع ـ مستطیل بدل میشود که بیننده خود را در آنها گم میکند.

     تراکم تناظرهای زیبائی با ریتم و جنبش درونی خودشان، چنان نگاهِ بیننده را درگیر جلوه های حیرتبار خود میسازند که به سادگی نمیتواند دست از گلگشتی بیخودانه و شتابناک برداشته و خود را به دریافت گروه های ظریفتر، لطیفتر و ناپیداترِ عناصر زیبائی و جمال شناختی نزدیک سازد! از سوئی، تراکم تناظرهای عقیدتی ـ اشراقی این تابلوها، با آن تقدس، نورانیت و شکوه باطنی و ربانیِ خود، چنان عقل و قلب بیننده را به تسخیر خود در میآورند که فرد بدون ممارست و تأملی شایسته، هرگز نمیتواند به اهم و مهم شان پرداخته، دل در گرو پیام فقط یکی از آنها بسته و ارزش های استعلائی آنها را عملاً به تجربه بر نخیزد!

     فشردگی بخش های متنوع و تراکم حیرتافزای زیبائی شناختی ـ اشراقی در این تابلوها را میتوان زادۀ نوعی مبادلۀ زیبائی ـ بینشیِ درونیِ اشکالِ خردتر و فضاهای محدودتری دانست که از یک طرف با تناظرهای موزونِ ویژه، میان یکدیگر برقرار کرده اند! و از طرف دیگر، میان کلّ این مجموعه!

     آنچه در بیشتر این تابلوها قابل تأمل جدی بوده و از ارزش و اهمیتی ویژه برخوردار می باشد فضا و موقعیت ویژه یی است که: هر یکِ از تابلوهای درونی اثر، با جلوه های زیبا، کشش قدسی و ریتم نوازشگرشان فراچنگ آورده، و در مجموع تشکیل تناظرهای شکیلی را می دهند که کلِّ متراکم اثر و منطقِ متراکم درونیِ آنرا به نمایش میگذارند!

     این نحوۀ از برخورد مؤید اینست که مرحوم عطار، اول با احساس متراکم ابداعیِ خود مواجه بوده است؛ و تجلی همین احساس در سطح تابلوهاست که هم تراکمِ احساس زیباپسندانۀ او را فاش میسازد و هم باور و بینش نورانی و متراکم او را.

     آنچه در این رابطۀ ویژه قابل یادآوری می باشد اینست که اثر این نحوۀ اجراء محدود به آنچه تذکرش رفت نبوده، بلکه مؤید آنست که: هم تراکمِ برخورد و برداشتِ زیبائی شناسی ـ بینشی را ایجاد میکند؛ هم پیوندهای متنوع هنر (= اثرِ هنری و در اینجا، هر یکِ از آئینه های عروج) و هنردوست (= مخاطب) را به شدت متراکم میسازد؛ هم القاء و ابلاغها را به گونۀ حیرتانگیز و خردکننده یی متراکم میسازد و هم زمینه های مشابه دیگر این تابلوها را. به هر حال، از آنجا که پرداختن به شرح موارد هر کدام و ارائه ی نمونه، کار این عنوانِ بغلی نتواند بود، فقط یادآوری را بسنده یافتیم.

     نکتۀ بسیار ظریفی که شایسته است در مورد منطق تراکمیِ تابلوهای مرحوم آخوند (ره) تذکر رود اینست که: تراکم، گاه متوجه فضای اثر بوده و هنرمند میکوشد تا با گونهای «خلأ گریزی و یا خلأ ستیزیِ» ابداعی، فضا را متراکم ساخته و به حدّ اقل ممکن برساند؛ کاری که برخی از اساتید چیره دستِ خوشنویسی در برخی از سیاه مشق های مبتکرانه و یا شکسته نویسی های ابداعی خود، پس از رونقِ نستعلیق و شکسته نستعلیق انجام داده و با شگردهای متنوع، فضا را به شدت متراکم میسازند؛ اما در این دستۀ از کارهای مرحوم عطار، بیننده با آن شکلِ از تراکم درگیر نبوده، بلکه همانطور که اشاره رفت، با تراکم های متنوع، که شرح و نمونه نمای هرکدام، خود مقالتی جداگانه را می طلبد درگیر میباشد.

خواندن 151 دفعه آخرین ویرایش در یکشنبه, 06 فروردين 1396 14:29

بحر ادب

  • گلچین کتاب

  • عکس جمله

  • منتخب اشعار