دوشنبه, 14 فروردين 1396 11:43

تفاوت زیبائی و «حق» و خیر در نگرش قرآن مطلب ویژه

نوشته شده توسط 
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

     بررسی مسئلۀ «حق» و حقیقت در قسمتهای گذشته ما را از تفصیل و اطالۀ کلام در زمینۀ دیدگاه قرآن بی نیاز ساخته است؛ چه بهمانگونه که آمد: بررسی حقیقت با تعقل و تفکر صورت می گیرد و تمیز خیر و شرِ اخلاقی با معاییر ارزشی و از زیبائی نیز با حدس. حال می بینیم که قرآن در این مورد چه نظری دارد.
     اولاً در هیچ جای قرآن نمی توانیم دریابیم که گفته شده باشد زیبائی و خیر از یک مقوله اند و یا زیبائی و حق از یک سنخ اند؛ و نیز ادعا نشده است که طریق درک این مقوله ها یکجور می باشد؛ همان گونه که ادعا نشده حقیقت و خیر یک مقوله اند.
این دقت تا آنجا مراعات شده است که وقتی در زمینه ئی از حقیقت خیر اخلاقی سخن به میان می آید، فحوای کلام تا آنجا روشن و تردید زدای است که هر خوانندۀ نازک بینی را متوجه می سازد که مراد، درست و حقیقی بودن رابطۀ عمل و بازده آنست و به زبانی دیگر اثبات حقیقت خیر بودن عمل است. این آیه ها بیانگر همین واقعیت می باشند.
     الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَعْرِفُونَهُ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَاءَهُمْ وَ إِنَّ فَرِيقًا مِّنْهُمْ لَيَكْتُمُونَ الْحَقَّ وَ هُمْ يَعْلَمُونَ * بقره ـ146
     گروهی که ما بر آنها کتاب فرستادیم (یهود و نصاری) محمد و حقانیتِ [راه و درستی و حقیقت روش و پیام] او را به خوبی می شناسند بدان گونه که فرزندان خود را ولیکن گروهی از آنان از راه عناد حق را کتمان می کنند در صورتی که علم بدان دارند*» و یا:
     وَ لَا تَلْبِسُوا الْحَقَّ بِالْبَاطِلِ وَ تَكْتُمُوا الْحَقَّ وَ أَنتُمْ تَعْلَمُونَ * بقره ـ 42
     «حق را به باطل مپوشانید تا حقیقت را پنهان سازید و حال آنکه به حقانیت آن واقفید*»
     نمونه های زیادی از اینگونه آیات را می توان بدست داد، که هر یکِ از آنان «حق» به معنای اثبات درستی خیر بودن عمل است. آیات دیگری هم وجود دارد که مفاهیم دیگری را در همین مورد بدست می دهند، این آیه را می توان نمونه وار قرائت کرد:
     الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلَاوَتِهِ أُولَٰئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَ مَن يَكْفُرْ بِهِ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ * بقره ـ 121
     «کسانیکه کتاب بر آنها فرستادیم آنگاه کتاب را خوانده و حق خواندن را (در مقام عمل) نیز بجای آوردند آنان اهل ایمانند و آنها که به کتاب خدا کافر شدند و نسبت به آن حق شناسی نکردند آن گروه زیانکارانند*»
     در این آیه «حق» معنای دیگری دارد که ذهن خامکار نمی تواند در برخورد اول آنرا مساوی با درستیِ درک بداند، لکن اندک توجهی می تواند ذهن را در بازیافت این واقعیت کمک نماید.
خداوند می گوید: تلاوتِ گروه نخست از نظر «باورمندی» به حقانیتِ الهی آیات آن و نیز از نظر «علم» به حقایق آن مطابق واقع بوده از این رو باورمند بدان شدند.

     این قسمت از سخنان تلخیص شدۀ استاد محمد تقی جعفری از کتاب «علم در خدمت انسان» شایان توجه می باشد:
در حدود 285 آیۀ قرآن کلمۀ حق با مشتقات مختلف آن ذکر شده است، این آیات از جنبۀ موضوعاتی که مفهوم حق را تفسیر می کند به گروههای مختلفی تقسیم می گردد:

خواندن 184 دفعه

بحر ادب

  • گلچین کتاب

  • عکس جمله

  • منتخب اشعار